Nowy Numer 29/2018 Archiwum

Narodowość a wiara

O pielgrzymowaniu jako wyznaniu przynależności narodowej można dowiedzieć się z kartoteki gestapo, która została właśnie zdigitalizowana.

Powstawała ona w latach 30. ub. wieku, gdy po 15 latach pewnych swobód dla mniejszości narodowych przejawy polskości zaczęły być spisywane. Po wojnie kartotekę, z której zachowało się ok. 13 tys. kart, wywieziono do opolskiego ratusza, a stamtąd do starostwa powiatowego, gdzie w czasach deficytu wykorzystywano je jako zwykłe kartki do pisania oraz do tworzenia kartoteki weryfikacji narodowościowej po 1945 roku. – Gestapo opisywało każdego, kto przejawiał jakiekolwiek oznaki polskości czy w jakiś sposób był związany z Ruchem Polskim. W bazie tej są nazwiska znanych działaczy, np. ks. Carla Ulitzki, Heleny Lerch, wojewody Michała Grażyńskiego, ale też wielu miejscowych, których zupełnie nie kojarzymy z jakąś działalnością – tłumaczy Aleksandra Starczewska-Wojnar z Archiwum Państwowego w Opolu, gdzie znajduje się kartoteka.

Notowano m.in. fakt uczęszczania do polskiej szkoły czy udział w powstaniach śląskich, ale też na przykład członkostwo w polskim chórze, towarzystwie strzeleckim, Banku Rolników czy Banku Ludowym. Ogromna liczba osób trafiła do kartoteki dlatego, że uczestniczyła w pielgrzymkach do Piekar Śl., na Jasną Górę czy gdzieś „do Polski” (oznaczano to symbolem VA 13 144). Podejrzani byli ci, którzy nie chcieli brać udziału w niemieckich nabożeństwach, są  też księża odprawiający je po polsku – widnieje przy nich litera „P”.

Pierwszego opracowania zbioru dokonał Stefan Popiołek („Polacy i sprawy Polskie”, wyd. IŚ, Opole 1973) z oryginalną zawartością (niemiecką): spisem i działalnością polskich organizacji i instytucji, charakterystyką narodowościową wsi opolskich oraz kartoteką personalną. – Dziś skany kart można znaleźć na naszej stronie internetowej (opole.ap.gov.pl), bo są już one zdigitalizowane. A że polskość interpretowano bardzo specyficznie, stąd możliwe, że ktoś z zaskoczeniem znajdzie tu nazwisko babci czy dziadka. Można też spojrzeć na te materiały na przykład pod kątem religijności mieszkańców tych ziem – zachęca do poszukiwań pracowniczka AP.

« 1 »
oceń artykuł

Zobacz także

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zapisane na później

Pobieranie listy

Rekalma