Nowy numer 28/2018 Archiwum

Pilna potrzeba etycznej refleksji

Wierzący (czyli także ja) musi umieć przekonać niewierzącego argumentami nie katechizmowymi, a rozumowymi.

Od ponad roku piszę cotygodniowe felietoniki etyczne. Idą one w świat na łamach opolskiej mutacji "Gościa Niedzielnego", także w internecie. Ktoś mi ostatnio zarzucił, że to nie są teksty teologa, tylko etyka. I to jeszcze nie filozofa, tylko takiego popularnego moralizatora. Właściwie te zarzuty mnie ucieszyły. Z wyjątkiem tego "moralizatora". Epitet wydał mi się nietrafiony. Ale po kolei.

Faktycznie, do teologicznej interpretacji czy religijnej motywacji odnoszę się wyjątkowo. Nie żebym uważał ją za wstydliwą, niewłaściwą, zaściankową czy przestarzałą. Raczej dlatego, że jestem przekonany, iż etyka – jakakolwiek, byle chciała być uczciwa – jest ponad podziałami i różnicami filozoficzno-religijnymi. Przecież jest refleksją człowieka nad jego ludzką, osobową, ale i społeczną naturą. A ta jest jedna. Różnice mogą więc dotyczyć tylko niektórych problemów, zmieniających się warunków życia czy nowych aspektów wnoszonych przez nauki szczegółowe.

Weźmy dla przykładu stosunek do życia. Każdy przyzna, że jest sprawą wagi największej i nietykalnej – jak samo życie. Jego początek i koniec definiują nie dogmaty, ale biologiczne fakty. Wierzący ich przyczynę widzi w Bogu. Niewierzący – w prawach natury i godności człowieka. Pierwszy przerwanie życia – na jakimkolwiek etapie – nazwie ciężkim grzechem. Drugi – zbrodnią. Jedno i drugie jest określeniem wielkiego zła. Jeden i drugi powinien umieć wysłuchać argumentów tego drugiego. Zaś postępy nauk biologicznych i wierzącemu, i niewierzącemu pozwalają na pełniejszy ogląd problemu życia.

Wierzący (czyli także ja) musi umieć przekonać niewierzącego argumentami nie katechizmowymi, a rozumowymi. Jasne, to trudna sprawa. Ale droga jedyna. Inna rzecz, że etyka budowana na wierze jest bardziej wymagająca. Czy jednak łatwiejsze znaczy lepsze? Kilka lat temu w jakiejś dyskusji na temat mało podówczas znany ktoś uciął sprawę: "Gender? To jedno wielkie świństwo i nie ma o czym mówić". Przekona kogokolwiek takim komentarzem? Wątpię. A mówić jest o czym, pamiętając, że argumenty religijne są niezrozumiałe dla drugiej strony.

Ale problem ma jeszcze jedno ostrze. Skierowane ku nam samym. Otóż, żyjąc w świecie coraz bardziej zdominowanym przez myśl daleką od religii, przez ateistyczną retorykę, przez co najmniej agnostyczne schematy – ulegamy im, przesiąkamy nimi. Najgorzej, że zwykle nie jesteśmy tego świadomi. A co najmniej nie zdajemy sobie sprawy, jak głęboko ta obca nam retoryka i wartościowanie przeniknęły nasze umysły i sumienia. Nie mówiąc o sumieniach naszych dzieci i wnuków, karmionych ogromnymi dawkami etyki w filmowym wydaniu obcych naszemu duchowi seriali, filmów i programów. Nawet szkolne podręczniki nie zawsze są pod tym względem niewinne.

Dlatego pilnie potrzeba głębokiej etycznej refleksji w katechezie, kaznodziejstwie, przekazie chrześcijańskich mediów, w literaturze. Refleksji nie tyle katechizmowo-teologicznej, ale szeroko filozoficznej. Ta potrzeba jest dla mnie oczywistością, stąd też wziął się pomysł cyklu "Z okruchów etyki". Okruchy? Owszem, są przydatne i potrzebne. Ale one głodnych do syta nie nakarmią. Trzeba więcej. Trzeba więcej wiedzy i formacji etycznej. W żadnym razie nie moralizatorstwa, które jest dziką gałęzią zarówno etyki, jak i praktycznych zastosowań teologii moralnej. Gałęzią dziką, skrajną, natrętną, posługującą się prymitywną narracją. Tak łatwo wtedy o skutki przeciwne do zamierzonych. Trzeba dużej wiedzy – nie tylko etycznej, ale i pedagogicznej, i psychologicznej, i łatwości słowa, i szerokiego spojrzenia na ludzkie sprawy – aby odbudowywać w naszym świecie etyczną, moralną głębię. Sprawa jest pilna i ważna. A zaniedbana.

« 1 »
oceń artykuł
TAGI:

Zobacz także

  • m
    10.12.2017 18:32
    @wątpiący Gdybyś widział, to nie musiałbyś wierzyć, bo byś wiedział - to proste i logiczne. Czy nie?
  • prostaczek
    10.12.2017 19:16
    Etykę w ostatnich latach zastąpiła religijność i nie byłoby w tym nic złego gdyby ta religijność nie była powierzchowna i na pokaz. Często też ludzie kościoła kierują się hasłem: cel uświęca środki. Pogłębiona refleksja czy etyka jest słabością, której nikt nie chce okazywać. Czasy są takie, że liczy się siła nakazów i zakazów.
  • 1344
    11.12.2017 08:45
    "Wierzący (czyli także ja) musi umieć przekonać niewierzącego argumentami nie katechizmowymi, a rozumowymi. Jasne, to trudna sprawa. Ale droga jedyna."
    ----
    Jeśli ktoś nie chce dać się przekonać, to się nie przekona. Ani rozum, ani wiedza, ani dobra wola, ani wiara przekonującego nie pomoże. Są takie chwile, kiedy trzeba strząsnąć pył ze stóp. Pozostaje modlitwa o nawrócenie.

    Nie do końca podoba mi się też kwestia uciekania się do rozumowej argumentacji jako jedynej drogi. Jesteśmy katolikami i rozum to dla nas tylko jedno z "płuc", jak to określał JPII.
    doceń 1
  • gut
    16.12.2017 12:38
    Bardzo to Prawdziwe i Wnikliwe. :-) 《Józef Stanisław Tischner》☫☫☫《„Religia jest dla mądrych. A jak ktoś jest głupi i jak chce być głupi, nie powinien do tego używać religii, nie powinien religią swojej głupoty zasłaniać.”》 ✽✼✻ :-) ♪Zbigniew Preisner. Edyta Krzemień - Kolęda Samotnych, link: https://www.youtube.com/watch?v=k3k1ARg7x90

    doceń 0

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zapisane na później

Pobieranie listy

Rekalma