Nowy numer 41/2019 Archiwum

Opolski skarb

Podczas 44. jarmarku w Niedzielę Palmową w muzeum wsi podpisany został wniosek, by to lokalne rękodzieło wpisać na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

To pierwszy etap do tego, by kroszonka, czyli – jak podaje definicja – barwione jajko, zdobione za pomocą techniki rytowniczej, w której do wydrapywania wzorów używało się kiedyś nożyków lub brzytwy, później noży szewskich, mogła trafić na listę UNESCO.

Jajko wiele mówi

Kiedy pojawiła się charakterystyczna opolska kroszonka – nie wiadomo. Pierwsze źródła wskazują, że były robione na pewno już w I połowie XIX w. – Samo słowo kroszonka ma dwojaki źródłosłów: krasa – czyli piękna lub czerwona, oraz krasić, czyli zdobić. Wzory uzyskiwane prymitywnymi narzędziami były dość duże i toporne. Z czasem pojawiły się specjalne rylce umieszczone na jednym trzonku – pierwszy wymyślił Jerzy Lipka z Obrowca, pochodzący z rodziny, w której do dziś za jego pomocą zdobi się jajka – tłumaczy Bogdan Jasiński z Muzeum Wsi Opolskiej w Opolu. Podkreśla, że kroszonki na Śląsku robili niemal wyłącznie autochtoni i to katolicy. Do niedawna wiązały się one nieodłącznie z Wielkanocą i były robione tylko w tym okresie. Każdy kawaler, który przyszedł oblać pannę, otrzymywał kroszonkę, która wiele mówiła – czerwona, często z wierszykiem, zapewniała o uczuciu, żółta zaś, robiona z surowego jajka, wkładana do kieszeni i rozbijana tam, była równoznaczna z czarną polewką. Dziś kroszonka stała się przedmiotem kultury ludowej, a od lat 90. ubiegłego wieku nawet produktem regionalnym.

Wyróżnik opolski

Od lat 60. zaczyna się niesamowity rozwój kroszonkarstwa za sprawą organizowanego na Opolszczyźnie konkursu. Wtedy dominowały ornamenty roślinne, motyw opolskiej róży, można było rozpoznać niezapominajki, maki, malwy. Na fali tego zrywu powstało Stowarzyszenie Twórców Ludowych, które działa do dziś.

Wzór opolskiej kroszonki spodobał się na tyle, że postanowiono przenieść go na porcelanę. To sprawiło, że wzory stawały się coraz precyzyjniejsze, drobniejsze. Od lat 90., gdy konkurs przeniesiono do Muzeum Wsi Opolskiej, etnografowie wspólnie z twórcami zachęcali też dzieci i młodzież do udziału w konkursach, warsztatach, pokazach, publikowali katalogi pokazujące różne wzory. Z porcelany zmienione, misterniejsze wzory powróciły na barwne skorupki jaj. Nowe możliwości zachęciły kolejne pokolenie młodych twórczyń. Dziś są ich całe grupy, np. w Gogolinie, Dańcu, Obrowcu, Szczedrzyku, Łubnianach czy Kielczy.

– Najczęściej spotykane są kompozycje pionowe lub poziome, ułożone symetrycznie, czasem rozdzielone jakimś wiankiem. Współcześnie spotyka się tzw. formy „znikąd donikąd” – tłumaczy Bogdan Jasiński. – Te wzory są unikatowe, ale każda z pań ma swój niepowtarzalny styl. Widać go czasem w całych rodzinach, gdzie od pokoleń robi się kroszonki. Tak jest np. u państwa Joszko z Dańca, gdzie podobne wzory wyskrobują matka i córki, czy u jednej z rodzin z Obrowca – opowiada Bogdan Jasiński.

– Ja zaczęłam jako dziecko, teraz skrobią też moje córki i wnuczki. Na lany poniedziałek musiały być pełne kosze kroszonek, bo były trzy dziołchy w domu. Już miesiąc wcześniej składało się te jajka – wspominała Elżbieta Pazur z Obrowca na jednym z konkursów w Bierkowicach. Przyjechała z córką siostry Mariolą Blaną i jej synem Patrykiem Blaną, bo talent nie przechodzi tylko po linii żeńskiej, oraz z wnuczką Wioletą.

« 1 2 »
oceń artykuł Pobieranie..

Zobacz także

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zamieszczone przez internautów komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów i nie odzwierciedlają poglądów redakcji

Polecane filmy

Zapisane na później

Pobieranie listy

Reklama

Sponsorowane

Https://Www.AUTOdoc.PL